Iedereen die in Nederland woont of Nederlands inkomen geniet is belastingplichtig voor de Wet inkomstenbelasting 2001.
Voor elk kalenderjaar moet over alle inkomsten belasting worden afgedragen aan de Staat der Nederlanden.
Als tegenprestatie houdt de Staat een breed scala aan overheidsvoorzieningen in stand, zoals scholen, wegen en ziekenhuizen.

De Wet inkomstenbelasting 2001 wordt uitgevoerd door de Belastingdienst.
De heffing van inkomstenbelasting kan plaatsvinden bij werkgevers en pensioenfondsen, maar ook bij de belastingplichtige zelf.
In het laatste geval moet de belastingplichtige een aangifteformulier invullen.

Op 1 april moet de Belastingdienst het aangifteformulier over het voorafgaande jaar hebben ontvangen, tenzij uitstel is verleend.
Op basis van de gegevens in de aangifte legt de Belastingdienst een aanslag inkomstenbelasting op.
Daarbij houdt de Belastingdienst rekening met de belasting die al is geheven via werkgevers en pensioenfondsen.

Als er in de aangifte aftrekposten worden opgevoerd kan de aanslag inkomstenbelasting negatief uitvallen.
De belastingplichtige krijgt dan geld terug van de Belastingdienst.

Vaak voorkomende aftrekposten zijn onder meer

• aftrek wegens betaalde hypotheekrente voor de eigen woning
• aftrek wegens betaalde premie voor een lijfrente
• aftrek wegens ziektekosten
• aftrek wegens studiekosten
• aftrek wegens giften

Iedere belastingplichtige die aftrekposten over het hoofd ziet laat geld liggen.

Op de aanslag inkomstenbelasting vermeldt de Belastingdienst het totale inkomen van de belastingplichtige.
Dit zogenaamde verzamelinkomen bepaalt mede of de belastingplichtige recht heeft op toeslagen.
De Belastingdienst kent toeslagen zoals zorgtoeslag en huurtoeslag niet automatisch toe.
Iedereen die meent recht te hebben op toeslagen moet deze bij de Belastingdienst aanvragen of dat laten verzorgen.